مدیریت بازرگانی دانشگاه تربیت مدرس

وبلاگ اختصاصی رشته مدیریت بازرگانی دانشگاه تربیت مدرس/ورودی88 .تفریحی و علمی

گمرک و نقش آن در تجارت الکترونیک

زمان عمليات تجاري به سرعت رو به كاهش است و تجارت بدون كاغذ و الكترونيكي با سرعت بسيار زيادي رو به گسترش مي‌باشد. اكنون از طريق بستر اينترنتي يا تبادل الكترونيكي داده‌ها (EDI) كه روي شبكه‌هاي خصوصي بنا شده كالا سفارش داده مي‌شود، از طريق كارت اعتباري مبلغ آن پرداخت مي‌شود و توسط شركتهاي پست سريع، كالا در يك زمان كوتاه به مقصد آن ارسال مي‌گردد.
رقابت در سطح جهاني افزايش يافته، ديگر در دنيا انحصار معني نمي‌دهد و حق انتخاب خريدار گسترش پيدا كرده است. در بخش گمرك، اخيراً در اجلاس سازمان جهاني گمرك، براي افزايش امنيت از يك طرف و كاهش موانع از جانب ديگر، كشورهاي پيشرفته مطرح كردند كه كنترلها را صرفاً به هنگام ورود اعمال نكرده بلكه آنها را كاهش مي‌دهند و در عوض كشورهايي كه قصد صدور كالا به اين كشورها را دارند مسئوليت كنترلي بيشتري در مبدأ پيدا مي‌كنند؛ يعني براي نزديك كردن دو هدف متضاد كنترل و سرعت، بررسيها به گمرك ورودي محدود نشده و گمركات صدوري نيز مسئوليت جديدي پيدا مي‌كنند. براي حضور و وارد شدن در بازار بايد مقررات هماهنگي بين كشورها برقرار گردد. به همين منظور قطعنامه‌اي حاوي چندين كنوانسيون با نام «امنيت و تسهيل در زنجيره عرضه كالا و در تجارت جهاني» به‌ تصويب‌ رسيده‌ است‌.
همچنين‌، طي‌ نيم‌ قرن‌ گذشته‌ تأسيس‌ مناطق‌ آزاد تجاري‌ گوناگون‌ در سطح منطقه‌اي‌، اتحاديه‌هاي‌ اقتصادي‌ وگمركي‌، انگيزه‌هاي‌ مهمي‌ براي‌ بازاريابي‌ و توليد برون‌ مرزي‌ بوده‌اند. در مناطق‌ آزاد و همچنين‌ در اتحاديه‌هاي‌ گمركي‌، تجارت‌ كشورهاي‌ عضو با تعرفه‌ صفر انجام ‌مي‌شود. اين‌ مناطق‌ در اكثر نقاط دنيا در حال‌ شكل‌گيري‌ هستند بويژه‌ در اروپا، مناطق‌ آزاد تجاري‌ و اتحاديه‌هاي‌ گمركي‌ (كه‌ در حالت‌ اخير يك‌ تعرفه‌ خارجي‌ مشترك‌ وجود دارد وتعرفه‌هاي‌ داخلي‌ لغو شده‌ است‌) تا حد زيادي‌ توليد برون‌ مرزي‌ و بطور كلي‌ سرمايه‌‌گذاري مستقيم‌ خارجي‌ را تقويت‌ كرده‌اند.
برآورده‌ شده‌ است‌ كه‌ در چهارچوب‌ معاهدات‌ و پيمانهاي ‌منطقه‌اي‌، تجارت‌ رو به‌ افزايش‌ مي‌باشد. از اين‌ نظر تا سال‌ 2005 تحولات‌ مهمي‌ در سطح دنيا به‌ وقوع‌ خواهد پيوست‌؛ يعني‌ تشكيل‌ اتحاديه‌ اروپا كه‌ يك‌ زماني‌ آرزوي‌ دست‌ نيافتني‌ به‌ نظر مي‌رسيد اكنون‌ به‌ پول‌ واحد هم‌ دست‌ پيدا كرده‌ است‌ تعداد اعضاء فعلي‌ آن‌ 15كشور بوده‌ و تا سال‌ آينده‌ 10 كشور ديگر به‌ آن‌ مي‌پيوندند و جمعاً تعداد اعضاء اتحاديه‌ اروپا به‌ 25 كشور خواهد رسيد. همينطور نفتا و مركورسور در آمريكاي‌ شمالي‌ و آمريكاي لاتين‌ يكي‌ مي‌شوند. اتحاديه‌ آفريقا هم‌ همينطور است‌ آن‌ هم‌ در حال‌ بزرگ‌ شدن‌ است‌؛ يعني‌ حجم‌ مبادلات‌ تجاري‌ داخل‌ هر منطقه‌ و اتحاديه‌ به دليل‌ صرفه‌جويي‌ در مقياس‌ رو به ‌گسترش‌ مي‌باشد.
ديگر هر كشوري‌ بطور مستقل‌ نمي‌تواند تصميم‌ بگيرد يكسري‌ مقررات‌ خاص‌ خود را اعمال‌ نمايد براي‌ اينكه‌ سازمانهاي‌ بين‌ المللي‌ متعددي‌ در اين‌ زمينه‌ نقش‌ دارند و به منظور يكسان‌‌سازي‌ و وحدت‌ رويه‌، مقررات‌ وضع‌ مي‌كنند و كشورهاي‌ عضو اين‌ سازمانها وكنوانسيونها ملزم‌ به‌ اجراي‌ مقررات‌ واحد آنها مي‌باشند.
هر كشوري‌ بايد براي‌ مبادلات‌ و ارتباطات‌ بين‌المللي‌ خود زبان‌ مشترك‌ و استاندارد مشترك‌ با بقيه‌ داشته‌ باشد تدوين‌ و طراحي‌ زبان‌ مشترك‌ در دنيا توسط سازمانهاي‌ بين‌‌المللي‌انجام‌ مي‌شود تا كشورها بتوانند از آن‌ استفاده‌ كنند.
تعريف WTO از تجارت الكترونيكي
براساس تعريف WTO تجارت الكترونيكي عبارت است از هر شكل تجارت كه دو طرف به جاي تماس فيزيكي از تجهيزات الكترونيكي استفاده نمايند. تجارت الكترونيكي شامل تجهيزات، استانداردها، قوانين‌، شبكه‌ها، پروتكلها و برنامه‌هاي‌ كاربردي‌ مي‌گردد.
مزاياي‌ تجارت‌ الكترونيكي‌
ـ كاهش‌ هزينه‌هاي‌ سربار در تجارت‌ سنتي‌ 20% ـ 10%
ـ حضور ارزان‌ در بازارهاي‌ بين‌‌المللي‌
ـ بازگشت‌ سريع‌ سرمايه‌
ـ حمايت‌ از سرمايه‌‌گذاري‌ با توجه‌ به‌ باز بودن‌ محيط و استانداردها
(Open Networks & Standards)
حجم‌ كار بران‌ در اينترنت‌
ـ امكان‌ برقراري‌ ارتباط بدون‌ محدوديت‌ زماني‌ و مكاني‌
ـ شفافيت‌ در قيمت‌، موجودي‌ كالا، توليدكننده‌ و جايگزيني‌ كالا

استراتژي‌ و وظايف‌ دولت‌ها در تجارت‌ الكترونيكي‌ (تعريف‌ عمودي‌ IMBSA)
Iـ پيشگامي‌ در ايجاد زير ساختار INFRASTRUCTURE
Mـ استاندارد كردن‌ پيام‌هاي‌ تجاري ‌ MESSAGES
Bـ قوانين‌ پايه‌اي‌ مانند قوانين ‌ BASIC RULE WTO, WIPO
Sـ قوانين‌ ملي‌ بانكي‌، گمركي‌ و ... SECTORAL RULE
Aـ برنامه‌هاي‌ كاربردي‌ در وب‌ سايت ‌ APPLICATION
بنابراين‌ استراتژي‌ و وظايف‌ دولت‌ها در تجارت‌ الكترونيكي،‌ ايجاد فضاهاي‌ فرهنگي‌، حقوقي‌، اقتصادي‌، بازرگاني‌ و در نهايت‌ سياسي‌ مي‌باشد.
انگيزه‌ها، الزامات‌ و منافع‌ ناشي‌ از ايجاد گمرك‌ الكترونيكي‌
كنوانسيون‌ كيوتو، پايه‌ اصلي‌ رويه‌هاي‌ گمركي‌ در تمام‌ دنيا است‌. قانون‌ امور گمركي‌ كه‌ گمرك‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران تهيه‌ و به‌ هيأت‌ دولت‌ ارائه‌ داده‌ است‌ براساس‌ همين‌ الگو تهيه‌ شده‌ است‌. بر اساس‌ اين‌ كنوانسيون ‌و توصيه‌هاي‌ سازمان‌ جهاني‌ گمرك‌ (WCO)، به ‌161 كشور دنيا به سمت‌ ايجاد گمرك‌ الكترونيكي‌ حركت‌ مي‌نماييم‌.
الف‌ ـ ظهور تجارت‌ الكترونيكي‌ در تجارت‌ جهاني‌
برآورد مي‌گردد در سال‌ 2003 يك‌ چهارم‌ خريدهاي‌ تجاري‌ در آمريكاي‌ شمالي‌ ازطريق‌ online انجام‌ خواهد شد. چشم‌ انداز تجارت‌ الكترونيكي‌ در جهان‌ متأثر از بازار فعلي‌آمريكاي‌ شمالي‌ مي‌باشد. در حال‌ حاضر حجم‌ تجارت‌ الكترونيكي در آمريكاي‌ شمالي‌ بيش‌ از 2 برابر ساير نقاط جهان‌ مي‌باشد. اروپاي‌ غربي‌ تقريباً با 18 ماه‌ عقب‌ماندگي‌ با سرعت‌ و شتاب‌ بالا در حال‌ جبران‌ فاصله‌ موجود مي‌باشد. در 5 سال‌ اخير رشد تجارت‌ الكترونيكي در آمريكاي‌ شمالي‌ از 7 % به‌ 24 % بالغ‌ شده‌ است‌ در اروپاي‌ غربي‌ از 3% به‌ 11%، در آسيا و اقيانوسيه‌ از 2% به‌ 9%، در آمريكاي‌ لاتين‌ از 2% به‌ 7% افزوده‌ گرديده‌ است‌. درسال‌ 2003 تجارت‌ الكترونيكي در آمريكاي‌ شمالي‌ (آمريكا و كانادا) به‌ 3 تريليون‌ دلار بالغ‌ خواهد شد و ساير نقاط جهان‌ 1/8 تريليون‌ دلار خواهد بود.
با توجه‌ به‌ حجم‌ بالاي‌ تجارت‌ و سرعت‌ فزاينده‌ معاملات‌ تجاري‌، گمرك‌ نيز، ناگزير است‌ متحول‌ گردد؛ زيرا كه‌ مراجعه‌‌كنندگان‌ به‌ گمرك‌ به‌ همان‌ سرعتي‌ كه‌ كالاهاي‌ خود را مي‌خرند و حمل‌ مي‌كنند توقع‌ دارند با‌ همان‌ سرعت‌ هم‌ عمليات‌ ترخيص‌ كالا در سيستم‌گمركي‌ پيش‌ برود.
ب‌ ـ رقابتهاي‌ داخلي‌ و بين‌ المللي‌
گمرك‌ صرفاً يك‌ سيستم‌ بازرسي‌ كننده‌ و ناظر نيست‌ اگر نتواند خدمت‌ مناسب‌ ارائه دهد تا عمليات‌ گمركي‌ تسريع‌ گردد، بازارها از دست‌ خواهند رفت‌. به عنوان‌ مثال‌ اگر صادركننده‌ گل‌ نتواند به‌ موقع‌ و با همان‌ سرعت‌ رقيب‌ به‌ بازار خارجي‌ دست‌ پيدا كند، ديگرموضوعيت‌ حضور در آن‌ بازار از بين‌ مي‌رود؛ يعني‌ رقيب‌ ما فرصتهاي‌ بيشتري‌ دارد كه‌ آن‌ بازار را به‌ دست‌ بياورد.
ج‌ ـ تنوع‌ توليدات‌ جديد و پراكندگي‌ توليد در دنيا
امروزه‌ نقش‌ اصلي‌ را در توليد، مزيت‌هاي‌ رقابتي‌ تعيين‌ مي‌كنند. به‌ همين‌ علت‌ توليد در سراسر دنيا پراكنده‌ شده‌ است‌. مشخص‌ نمودن‌ مبدأ براي‌ كالاهـاي‌ تركيبـي‌ مشكل‌ و بعضـاً بي‌معني‌ است‌. چرا كه‌ طراحي‌ يك‌ كالا در يك‌ جا، مدلسازي‌ آن‌ در مكان‌ ديگر، توليد قطعات‌ آن‌ در محل‌ ثالث و سفارش‌ آن‌ توسط كشوري‌ خاص‌ انجام‌ شده‌ و مونتاژ قطعات‌ آن‌ در كشور ديگر صورت‌ مي‌گيرد. به‌ همين‌ علت‌ مشخص‌ كردن‌ مبدأ توليد (محل‌ ساخت‌) و قواعد آن‌ براي‌ كالاها در حال‌ تغيير است‌. گمركات‌ بايد متناسب‌ با اين‌ تغيير خود را آماده كنند؛ زيرا در صورتي كه‌ نتوانيم‌ كشور مبدأ توليد قطعات‌ و فناوري‌ خاصي‌ كه‌ در توليد هر كالا نهفته‌ است‌ را شناسايي‌ كنيم،. از نظر تعيين‌ ارزش‌ كالا و در مذاكرات‌ تجاري‌ دو يا چند جانبه‌ به مشكل‌ برخورده‌ و قادر به‌ تشخيص‌ مزيت‌هاي‌ خود نخواهيم‌ بود و بازار را به‌ رقباي‌ خودواگذار خواهيم‌ كرد.
د ـ اهميت‌ بازنگري‌ در قواعد مبدأ
همانطور كه‌ اشاره‌ شد ديگر نمي‌توان‌ براي‌ هر كالا از اتاق‌ بازرگاني‌ فرم ‌ Aصادر شود چون‌ مشخص‌ نيست‌ چه‌ بخشي‌ از آن‌ كالا، توليد كشوري‌ خاص‌ است‌ براي‌ همين‌، قواعد مبدأ يكي‌ از بحثهاي‌ جدي‌ است‌ كه‌ در دنيا به‌ وجود آمده‌ است‌؛ يعني‌ حتي‌ در اتحاديه‌ اروپا هم‌ اين‌ بحث‌ مطرح‌ است‌؛ چون‌ تعرفه‌ها بين‌ كشورهاي‌ عضو اتحاديه‌ كم‌ شده‌، سرمايه‌ خارجي‌ در آنها حضور دارد، قطعه‌ از كشورهاي‌ ديگر وارد مي‌شود، مونتاژ انجام‌ مي‌گردد، ارز و پول‌ در جاي‌ ديگر محاسبه‌ مي‌شود. مسئله‌ اين‌ است‌ كه ‌مبدأ كالا چگونه‌ بايد مشخص‌ بشود؟

هـ ـ حجم‌ رو به‌ افزايش‌ تجارت‌ كشور
گمرك‌ متناسب‌ با حجم‌ معاملاتي‌ كه‌ صورت‌ مي‌گيرد ناگزير است‌ روشهايي‌ مانند مديريت‌ ريسك‌، طرح‌ انتخاب‌ مسير مربوط به‌ كانالهاي‌ سبز، زرد و قرمز و استفاده‌ از اطلاعات‌ مديريت‌ را بكار گيرد. گمرك‌ بايد روشهايي‌ را بكار گيرد تا مشاركت‌ با ساير كشورها و جلب‌ سرمايه‌گذاري‌ را امكان‌پذير نمايد. ايجاد يك‌ نوع‌ شبكه‌ الكترونيكي‌ مابين‌كشورها، اين‌ امكان‌ را فراهم‌ مي‌آورد كه‌ فقط يكبار ارزيابي‌ها و كنترل‌ها روي‌ كالاها دركشور مبدأ صورت‌ گيرد و اطلاعات‌ لازم‌ از طريق‌ شبكه‌ به‌ كشور مقصد منتقل‌ شود.
اكنون‌ با افزايش‌ كارايي‌ كنترلها، تقلبات‌ و تخلفات‌ كاهش‌ پيدا كرده‌ و نحوه‌ آن‌ در حال تغيير است‌. مثلاً هويتهاي‌ بدلي‌ در حال‌ شكل‌گيري‌ است‌. براي‌ جلوگيري‌ از تقلبات‌ سازمان‌يافته‌ مانند پول‌شويي‌ راه‌ حلهاي‌ جديدتري‌ بايد انديشيده‌ شود. از موارد ديگر كه‌ اتفاق افتاده‌ است‌ كاهش‌ تعرفه‌هاي‌ گمركي‌ است‌. به‌ هر حال‌ تعرفه‌ها در سطح‌ جهاني‌ از 20 درصد به‌ حدود 3 درصد به‌ طور متوسط كاهش‌ يافته‌ است‌. به‌ همين‌ مناسبت وظبفه‌ گمركات‌ ازجنبه‌هاي‌ صرف‌ درآمدي‌ و حمايت‌ از توليد، به‌ جنبه‌هاي‌ ديگري‌ مثل‌ حفاظت‌ جامعه‌ از موارد آلوده‌، تشعشعات‌ راديو اكتيو و رعايت‌ مسائل‌ بهداشتي‌، محيط زيست‌ و.... و مفاد كنوانسيونها مثل‌ جنبه‌هاي‌ تجاري‌ حقوق‌ مالكيت‌ معنوي‌، كپي‌رايت‌ و رعايت‌ استانداردها و ضوابطي‌ كه‌ بايد انجام‌ شود تغيير نموده‌ است‌.
توصيه‌هاي‌ WCO
سازمان‌ جهاني‌ گمرك‌ WCO مركب‌ از 161 عضو است‌ و همسو با WTOو بقيه ‌سازمانهاي‌ بين‌ المللي‌ حركت‌ مي‌كند. حدود 51 سال‌ از عمر اين‌ سازمان‌ مي‌گذرد. الگوي‌پيشنهادي‌ WCO عبارت‌ است‌ از:
استاندارد كردن‌ ـ ساده‌ سازي‌ و يكنواختي‌ اطلاعات‌ و رويه‌ها
ساختار الكترونيكي‌ براي‌ Data Elementهاي‌ گمرك‌
لحاظ كردن‌ نقطه‌ نظرهاي‌ ارگانها و سازمانهاي‌ بين‌ المللي‌ يعني‌ براي‌ ايجاد يك‌گمرك‌ الكترونيك‌ بايد نظرات‌ سازمانهاي‌ ديگر نيز لحاظ شود از جمله‌ سيستم‌ بانكي‌ بايد مقررات‌ مربوطه‌ را در نظر بگيرد.
تدوين‌ استانداردهاي‌ مناسب‌ جهت‌ ارتباط كليه‌ گمركات‌ كشور
مراجعه‌ بازرگان‌ به‌ يك‌ سازمان‌ به‌ صورت‌ Single Window و ارائه‌ اطلاعات ‌لازم‌
استفاده‌ از پيامهاي‌ اديفاكت‌
استفاده‌ از كد 35 كاراكتري‌ UCR
بحثــي‌ كــه‌ در ايــن‌ چنــد ســال‌ اخيــر مطــرح‌ گــرديــد بخصــوص‌ بعــد از11 سپتامبر، بحث‌ مـبــارزه‌ بــا تــروريســم‌ اســت‌. ايــــن‌ امــــر مــــوجـب‌ شـده‌ كــه‌UNIQUE CONSIGNEMENT REFERENCE را عمل‌ كنند يعني‌ يك‌ كد 35 كاراكتري‌ در روي‌ محمولات‌ قرار مي‌دهند كه‌ محمولات‌ تا 15 سال‌ قابل‌ رديابي‌ هستند مشخص‌ مي‌شود كه‌ از كجا عبور كرده‌ و كليه‌ كشورهاي‌ عضو ملزم‌ هستند كه‌ از اين‌ كد استفاده‌ نمايند (اين‌ مبحث‌ به‌ مبارزه‌ با پولشوئي‌ مربوط مي‌گردد).
به‌ لحاظ وضعيت‌ خاصي‌ كه‌ كشور ما دارد نقش‌ گمرك‌ در ايجاد درآمد زياد است‌ درصورتي‌ كه‌ در تمام‌ دنيا گمرك‌ نقش‌ درآمدي‌ خود را تا حدودي‌ از دست‌ داده‌ است‌. در كشورهاي‌ توسعه‌ يافته‌ از سال‌ 1994 تا 1999 سهم‌ درآمد ملي‌ از واردات‌ از 1/48درصد به‌ 1/31 درصد كـاهش‌ يـافتـه‌ است‌ و در كشورهـاي‌ در حال‌ تـوسعـه‌ از 23/5درصد به‌16/8 درصد رسيده‌ است‌.
از جمله‌ وظايفي‌ كه‌ براي‌ گمرك‌ تعريف‌ شده‌
مبارزه‌ با قاچاق‌ مواد مخدر
حفاظت‌ از سلامت‌ جامعه‌
حفاظت‌ از فرهنگ‌ جامعه‌
كنترل‌ تجارت‌
حذف‌ موانع‌ غير تعرفه‌اي‌
حمايت‌ از حقوق‌ مالكيت‌ معنوي‌
حفظ حقوق‌ مصرف‌ كننده‌
تسهيل‌ در امور گردشگري‌
رعايت‌ مقررات‌ مربوط به‌ كنوانسيونها و موافقت‌‌نامه‌هايي‌ مانند موافقت‌‌نامه‌


مالكيت‌ معنوي و Trips كه‌ به‌ هرحال در مبحث‌ الحاق‌ WTOموضوع‌ مهمي‌ مي‌باشد.
ـ ارائـه‌ خـدمـات‌ گمـركي‌ در گمرك‌ الكترونيك‌ و اظهار كالا بدون‌ حضور فيزيكي‌ يا انتخاب‌ مسير و اظهار از راه‌ دور را مطرح‌ مي‌نمايد.
ترخيص‌ با حداقل‌ اسناد و مدارك‌ بدون‌ مبادله‌ اسناد كاغذي‌ و امكان‌ شكل‌گيري‌Paperless در كوتاهترين‌ زمان‌ ممكن‌، توام‌ با مشتري‌ مداري‌ با بيشترين‌ كنترل‌ ممكن‌ اما نامحسوس‌، بهره‌برداري‌ از DATA WAREHOUSING در گمرك‌ به‌ همراه‌ مديريت‌ريسك‌، امكان‌ بيشترين‌ كنترل‌ غير محسوس‌ را به‌ ما مي‌دهد. به‌ عنوان‌ مثال‌ هيچ‌ وقت‌ درفرودگاههاي‌ اروپايي‌ گمرك‌ از جنبه‌ فيزيكي‌ نمي‌بينيد ولي‌ مي‌دانيم‌ در آنجا بيشترين‌ كنترل‌روي‌ نوع‌ كشور، نوع‌ محموله‌، زمان‌ ورود و همه‌ اينها اعمال‌ مي‌گردد يعني‌ پارامترهايي‌وجود دارد كه‌ تعيين‌ مي‌كند چگونه‌ مديريت‌ خطرRisk management توام‌ با افزايش‌كارايي‌ در تجارت‌ بين‌ المللي‌ از طريق‌ شبكه‌ الكترونيكي بين‌ كشوري‌ در عمل‌ بكارگرفته‌ شود.
به‌ اين‌ دليل‌ قرار است‌ اتحاديه‌ اروپا نقشه‌ مرزي‌ خود را بردارد و در مبادلات‌ يك‌كشور به‌ نيابت‌ از كشور مقابل‌ اين‌ كار را انجام‌ مي‌دهد و در جاهاي‌ ديگر نيز كه‌ كشورها عضويك‌ پيمان‌ منطقه‌اي‌ نيستند مانند مالزي‌ و اندونزي‌، كره‌ و ژاپن‌ گمرك‌ اين‌ دو كشور از طريق‌شبكه‌ الكترونيك‌ به‌ هم‌ وصل‌ هستند. كالايي‌ كه‌ از كشور مبدأ صادر مي‌شود به‌ كشور مقصد اعلام‌ مي‌شود كه‌ اين‌ كالا با اين‌ مشخصات‌ و با اين‌ ارزش‌ در حال‌ ورود است‌ در كشورمقصد ديگر قرار نيست‌ كالا ارزيابي‌ شود و وارد كننده‌ اظهار نامه‌ بدهد چون‌ كالا كه‌ واردمي‌شود مشخصات‌ و ارزش‌ خود را از طرف‌ كشور صادركننده‌ دارا است‌.
اين‌ عمل‌ به‌ منزله‌ تبادل‌ اطلاعات‌ الكترونيكي‌ و موجب‌ كاهش‌ هزينه‌ها مي‌گردد و اگر بتوان‌ كشورهاي‌ همسايه‌ را قانع‌ به‌ انجام‌ اين‌ ارتباط نمود. مقدار معتنابهي‌ ازحجم‌ كار كم‌ شده‌، سرعت‌ و كارايي‌ افزايش‌ پيدا خواهد كرد. اظهار قبل‌ از ورود يعني‌ كالا قبل‌از اينكه‌ وارد شود از طريق‌ بستر اينترنتي‌ مشخصات‌ نوع‌ كالا و صاحب‌ آن‌ رابه‌ گمرك‌ اطلاع‌مي‌دهند تا گمرك‌ بتواند ارزيابي‌ آن‌ را انجام‌ دهد.
چالشهايي كه در پيش روي گمرك‌الكترونيكي ‌وجود دارد عبارت است ‌از: چالش‌ فرهنگ‌‌سازي‌
چالش‌ فناوري‌ نوين‌
چالش‌ قوانين‌ و مقررات‌
چالش‌ منابع‌ انساني‌ و آموزش‌
چالش‌هاي‌ اقتصادي‌ وصول‌ درآمد
چالش‌ همكاري‌ با ساير سازمانها
چالش‌ زير ساختارها: زير ساختارها در ايران‌ تا اندازه‌اي‌ متفاوت‌ از بقيه‌ كشورها مي‌باشد، زيرا با وجود 157 گمرك‌خانه ‌در كشور مشكل‌ جدي ‌در زمينه ‌زير ساختارها وجود دارد.
حداكثر عمليات‌ مكانيزه‌اي‌ كه‌ تا پايان‌ سال‌ انجام‌ مي‌گيرد90% است‌ چون‌ در مرزهابستر لازم‌ براي‌ اتصال‌ به‌ گمرك‌ الكترونيك‌ وجود ندارد مانند گمركات‌ ميلك‌، ميل‌ 73، يزدان‌، اينچه‌ برون‌، پيشين‌، دير، دلوار و... بازارچه‌هاي‌ مرزي‌ و حجم‌ عمليات‌ در حد90 درصدي‌ است‌ كه‌ در گمرك‌هائي‌ كه‌ امكانات‌ و بسترها وجود دارد.
اهم‌ فعاليتهاي‌ انجام‌ شده ‌در گمرك‌ ايران‌ :
ساده‌ سازي‌ و تسهيل‌ در خدمات‌ گمركي
پياده‌ سازي‌ سيستمهاي‌ مكانيزه‌
استاندارد سازي‌ فرآيندها و رويه‌ها
ساده‌ سازي‌ و مدرنيزه‌ كردن‌ رويه‌هاي‌ گمركي‌ (هم‌ سيستم‌ روي‌ مكانيزه‌ كردن‌ اثر گذاشته‌ وهم‌ مكانيزه‌ كردن‌ سيستم‌ را متحول‌ كرده‌ است‌).
سرعت در ارائه خدمات (مكانيزه كردن ايجاد يك نوع ‌بستر رايانه‌اي ‌و مكانيزه ‌در گمرك‌ است‌).
محاسبه‌ اتوماتيك‌ حقوق‌ و عوارض‌ (اگر 24 نوع‌ عوارض‌ به‌ طور دستي‌ محاسبه‌ مي‌شد به علت‌ زمان‌ بر بودن‌ ترخيص‌ كالا از گمرك‌ با تأخير مواجه‌ مي‌شد).
ارائه‌ آمار به‌ روز و دقيق‌ (در 28 اسفند سال‌ 1381 براي‌ اولين‌ بار گمرك‌ موفق‌ گرديدآمار سال‌ را به‌ روزاعلام‌ نمايد و در دو ساله‌ اخيرآماربه‌ سال‌ ميلادي‌ و حتي‌ در مقاطع‌ ماهانه ‌اعلام‌ شده‌ است‌).
ايجاد فرهنگ‌ نوين‌ IT در مجموعه‌ گمرك‌.
تبادل‌ الكترونيكي‌ داده‌ها با ساير سازمانها.
استاندارد نمودن‌ رويه‌ها.
اظهار نامه‌هاي‌ مالياتي‌ (قبلا اظهارنامه‌ها را برگ‌، برگ‌ و در سـيـستم‌ وارد مي‌كـردند “Data entry” و اكنون‌ با اين‌ روش‌ كل‌ ماليات‌ هرشخص‌ واردكننده ‌به ‌راحتي ‌قابل‌ محاسبه ‌است‌). نتايج‌ به‌ دست‌ آمده:
كاهش‌ زمان‌ ترخيص‌ كالا.
حذف‌ نسخه‌هاي‌ اضافي‌ اظهارنامه‌.
صدور پروانه‌ گمركي‌ توسط رايانه‌ .
استفاده‌ از فرم‌ استاندارد SAD در رويه‌ها كه‌ همه‌ كشورها استفاده‌ مي‌كنند و يك‌ نوع‌ زبان‌ مشترك‌ است‌.
ارائه‌ گزارشات‌ آماري‌ لحظه‌اي‌ در كوتاهترين‌ مدت‌.
محاسبه‌ سريع‌ و دقيق‌ حقوق‌ ورودي‌.
امكان‌ برقراري‌ ارتباط با ساير سازمانها.
امكان‌ ايجاد تسهيلات‌ مناسب‌ جهت‌ تجار.
نقطه‌ نظرات‌ بازرگانان‌ و حق‌ العمل‌ كاران‌ از طرح‌ آسيكودا
بر اساس‌ نظر سنجي‌ كه‌ از بازرگانان‌ و حق‌العمل‌كاران‌ از طرح‌ آسيكودا بعمل‌ آمد نتايج‌ زير حاصل‌ شده‌ است‌.
82% سريع‌تر و دقيق‌تر
75 % كاربرد آسانتر
75 % ساده‌ سازي‌ رويه‌ها
70 % ظرفيت‌ سازي‌
67% كاهش‌ زمان‌ ترخيص‌ كالا
79 % عدم‌ تمايل‌ به بازگشت‌ به‌ سيستم‌هاي‌ قبلي‌
سيستـم‌ آسيكــودا (1) در ايـران‌ بــا همكـاري‌ بـرنامـه‌ تـوسعه‌ ملل‌ متحد UNDP (از زير مجموعه‌هاي‌ آنكتاد) انجام‌ شده‌ و بسيار موفق‌ بوده‌ است‌، در كشور فيليپين‌ براي‌پياده‌ سازي‌ سيستم‌ مشابه‌ 17 ميليون‌ دلار هزينه‌ شده‌ و فقط سه‌ گمرك‌ را پوشش‌ داده‌ است ‌در كشور ما بدون‌ حضور كارشناسان‌ خارجي‌ و فقط با كمك‌ كارشناسان‌ داخلي‌ و صرف‌ 3/3 ميليون‌ دلار هزينه‌ تا پايان‌ سال‌ 82، 40 گمرك‌ زير پوشش‌ خواهند بود. انكتاد ايران‌ را به عنوان ‌ Focal pointمنطقه‌ پذيرفته‌ است‌ و درخواست نموده‌ كه‌ گمرك‌ جمهوري‌ اسلامي ‌ايران‌ در منطقه‌ افغانستان‌، تاجيكستان‌ و يمن‌ به‌ نيابت‌ آنها اين‌ پروژه‌ را انجام ‌دهد. البته ‌نسخه‌هاي‌ مختلف‌ آن‌ توسط كارشناسان‌گمرك‌ايران‌ به‌ فارسي‌ تبديل‌ شده‌ است‌ و قابليت كاربردي‌اش‌ براي‌ كشورهاي‌ فارسي‌ زبان‌ به‌ مراتب‌ بيشتر گرديده‌ است‌.
هـم‌ اكنـون‌ قـابليت‌هـاي‌ مختـلف‌ آسيكودا در زمينه‌ صدور موقت‌، ورود موقت‌، كارنه‌ تير، انتخاب‌ مسير، صادرات‌، واردات‌ مي‌باشد. تا پايان‌ سال‌ 1382 كه‌ پايان‌ فاز سوم ‌اين‌ طرح‌ است‌ 90% گمركات‌ كشور كليه‌ رويه‌هاي‌ اشاره‌ شده‌ فوق‌ و عمليات‌ گمركي‌ رامكانيزه‌ انجام‌ خواهند داد و تجار خواهند توانست‌ از راه‌ دور كالا را به‌ گمرك‌ اظهار كنند.
مديريت‌ ريسك‌ به‌ اين‌ صورت‌ است‌ كه‌ تعدادي‌ پارامتر انتخاب‌ مي‌شود هر يك‌ باضريب‌ اهميتي‌ مثل‌ نوع‌ كالا، كشور صادر كننده‌، فرد وارد كننده‌، حق‌العمل‌ كار و... كه‌ حدود 60 پارامتر با وزن‌ و اهميت‌ مربوط به‌ هر كدام‌ تعريف‌ شده‌ كه‌ نشان‌ مي‌دهد كالا ازچه‌ مسيري‌ بگذرد سبز، زرد يا قرمز
(1) - AUTOMATED SYSTEM FOR CUSTOMS DATA
سبز: معنايش‌ اين‌ است‌ كه‌ كالا بدون‌ كنترلهاي‌ گمركي‌ و بازديد فيزيكي‌ عبور مي‌كند.
زرد: اسناد بررسي‌ مي‌گردد.
قرمز: كالا و اسناد با هم‌ توامان‌ بررسي‌ مي‌شود.
در كشور ما بعضي‌ كالاها مسير قرمزش بيشتر است‌ علتش‌ هم ‌اين‌ است‌ كه‌ بايد مجوزي ‌از سازماني‌ خاص ‌اخذ گردد و تا زماني‌ كه ‌اين ‌امر انجام‌ نشود اجازه‌ ترخيص‌ نخواهد داشت‌.
اظهار الكترونيكي‌ مانيفست‌
اگر كشتي‌ قبل‌ از ورود به‌ كشور، به‌ گمرك‌ اعلام‌ ورود كند بر مبناي‌ Web baseاز روي‌ بستر اينترنتي‌ به‌ صورت ‌ Onlineدر سيستم‌ Selectivity انتخاب‌ مسير كالاهاي‌ آن‌ تعيين‌ مي‌شود.
چون‌ كالا قرار نيست‌ در گمرك‌ بماند بهتر است‌ قبل‌ از ورود مسيرش‌ مشخص‌ گردد،در حال‌ حاضر اين‌ طرح‌ در بندر انزلي‌ و بندر چابهار اجرا شده‌ است‌ و در ماه‌ جاري‌ در بندرعباس‌ نيز اجرايي‌ خواهد شد. در تمامي‌ گمركات‌ دريايي‌ بزرگ‌ اين‌ عمل‌ قرار است‌ اجرايي‌شود و كشتي‌ قبل‌ از اينكه‌ وارد كشور شود مشخصات‌ كالا و مانيفست‌ كالا به‌ گمرك‌ اعلام‌مي‌گردد در صورتيكه‌ اين‌ روش‌ انجام‌ نشود كالا پس‌ از ورود تحويل‌ انبار سازمان‌ بنادر وكشتي‌ راني‌ مي‌گردد و بعد از آن‌ ارزيابي‌ انجام‌ مي‌گيرد در صورتيكه‌ با اجراي‌ اين‌ سيستم‌ارزيابي‌ قبل‌ از ورود امكان‌پذير مي‌گردد.
نمودار زمان‌ سنجي‌ صادرات‌ و واردات‌ در گمركات‌ كشور
موضوع‌ اصلي‌ در مورد افزايش‌ كنترل‌، بحث‌ زمان‌ سنجي‌ است، وقتي‌ اعلام‌ مي‌شودعمليات‌ گمركي‌ در زمينه‌ صادرات‌ طي‌ دو ساعت‌ كار انجام‌ مي‌گيرد. زمان‌ عبور از گمرك‌ بطورمتوسط دو ساعت‌ طول‌ مي‌كشد و مشخص‌ مي‌شود كه‌ اين‌ زمان‌ چگونه‌ طي‌ شده‌ است‌ ومي‌توان‌ علت‌ تأخيرها را ريشه‌ يابي‌ كرد. اين‌ زمان‌ سنجي‌ سلامت‌ سيستم‌ را افزايش‌ مي‌دهد.
باركد
براي‌ جلوگيري‌ از تقلب‌ در اسناد گمركي‌ قبل‌ از مكانيزه‌ شدن‌ اين‌ كار انجام‌ گرفت‌.
اظهار از راه‌ دور
از حدود دو ماه‌ ديگر وارد كنندگان‌ كالا از دفتركار خـود مي‌تـوانند در بـرخي‌ از گمـركـات ‌فرم‌ ثبت‌ و فرم‌ اظهار را از طريق‌ بستر اينترنتي‌ به‌ گمرك‌ اعلام‌ نمايند، در گمرك‌ مراحل‌تشريفات‌ واردات‌ انجام‌ خواهد شد و كار كه‌ انجام‌ شد كالا مي‌تواند وارد كشور شود چون‌قبل‌ از آن‌ مانيفست‌ را اعلام‌ كرده‌ است‌ و حق‌العملكار يا شركت‌ به‌ گمرك‌ اظهار داشته‌ وگمرك‌ كار خويش‌ را انجام‌ داده‌ است‌.
X _ Ray كاميوني‌
در مرز ورودي‌ سيستم‌ كامپيوتري‌ كاميونهاي‌ حامل‌ بار ترانزيتي‌ را اسكن‌ مي‌كند و به‌ مرزخروجي‌ مخابره‌ كند.اين‌ سيستم‌درسلامت‌ و حفظ ايمني‌ ترانزيت‌ نقش‌ مؤثري‌ ايفاء مي‌نمايد.
(Global Positioning System) G.P.S
ترانزيت‌ الكترونيكي‌ يا GPS در دستور كار گمرك‌ قرار دارد و البته‌ اين‌ به‌ صورت‌offline بليطي‌ انجام‌ مي‌پذيرد يعني‌ در گمرك‌ مبدأ نصب‌ مي‌شود. كاميون‌ حركت‌ مي‌كندفقط بحث‌ فرستادن‌ اطلاعات‌ است‌ در گمرك‌ خروجي‌ پياده‌ مي‌شود نشان‌ مي‌دهد كه‌ كاميون‌مسير را به‌ سلامت‌ طي‌ كرده‌ است‌ يا نه‌؟

سيستم‌ مسير يابي‌ هوشمند
اين‌ سيستم‌ راننده‌اي‌ را كه‌ وارد كشور مي‌شود دقيقاً راهنمايي‌ مي‌كند كه‌ از چه‌ مسيري ‌بايد عبور كند اين‌ مسير را كامپيوتر خودش‌ طراحي‌ مي‌كند. يكي‌ از مشكلات‌ ترانزيت‌ اين‌است‌ كه‌ راننده‌ از مسير خارج‌ مي‌گردد و عنوان‌ مي‌كند كه‌ گم‌ شده‌ است‌ در اين‌ صورت‌ ما اولاً نقشه‌ و زمان‌ طي‌ مسير را به‌ او داده‌ايم‌ نحوه‌ دسترسي‌ را هم‌ مشخص‌ كرده‌ايم‌ و يكسري‌از كارهاي‌ نرم‌افزاري‌ هم‌ كنار آن‌ انجام‌ شده‌، ستاد 24 ساعته‌ نيز در اين‌ مورد ايجاد شده‌ تابهانه‌ گم‌ شدن‌ در مسير از كاميونهاي‌ ترانزيتي‌ گرفته‌ شود.
دوربين‌هاي‌ مدار بسته‌
در صورت‌ همكاري‌ مخابرات‌، مديران‌ مي‌توانند از طريق‌ دوربين‌هاي‌ مدار بسته‌ شخصاً سالن‌ گمرك‌ را ببينند و از مركز، ستاد هم‌ بالاي‌ سر آن‌ مجموعه‌ مي‌تواند نظارت‌ داشته‌باشد و سيستم‌ها را ارزيابي‌ كند.
ساير موارد
موضوع‌ ديگر مربوط به‌ كالا "ADT" است‌ كه‌ بررسي‌ را به‌ بعد از ترخيص‌ موكول‌مي‌نمايد و اين‌ بحث‌ بازبيني‌ كالاست‌.
تعيين‌ ارزش‌: به‌ كمك‌ ايجاد 285000 ركورد اطلاعاتي‌ در كل‌ كشور، كالاهايي‌ كه‌وارد مي‌ شوند مشخصاتشان‌ به‌ سيستم‌ گمرك‌ منتقل‌ و تعيين‌ ارزش‌ مي‌گردند. با تصحيح‌ روش ‌تعيين‌ ارزش‌ از اين‌ طريق‌ ده‌ درصد در افزايش‌ درآمد در سال‌ گذشته‌ تأثير گذاشته‌ است‌.
مـوضـوع‌ ديـگـر ســيــســتـم‌ اطــلاعــات‌ پـيـشــرفــتــه‌ مـسـافـري‌(Advanced Passenger Information = API) مي‌باشد. در اين‌ سيستم‌ هر كس‌ به‌شركت‌ هوايي‌ مراجعه‌ مي‌كند تا بليط بگيرد. اطلاعاتش‌ به‌ گمرك‌ كشور منتقل‌ مي‌شود. در اين‌صورت‌ گمرك‌ مي‌داند چه‌ مسافري‌ در چه‌ زماني‌ با چه‌ خط هوايي‌ وارد كشور مي‌شود. درحال‌ حاضر در ژاپن‌ اين‌ كار انجام‌ مي‌گيرد ديگر افراد ديپورت‌ نمي‌شوند مي‌گويند از كشورمبدأ اين‌ مسافر را سوار نكنند.
اين‌ موضوع‌ در زمينه‌ همه‌ مسائلي‌ كه‌ در اينجا آمده‌ كمك‌ مي‌كند يعني‌ يك‌ بحث‌Risk Analyses دقيق‌ را بكار مي‌گيرد كه‌ اميدواريم‌ اين‌ موضوع‌ را بتوانيم‌ با كمك‌سازمانهاي‌ ديگر دنبال‌ كنيم‌ بحث‌ ديگر محدود كردن‌ سيستم‌ كاغذي‌ و استفاده‌ از كارت ‌هوشمند است‌ كه‌ مي‌توانند به‌ بانك‌ اطلاعاتي‌ كمك‌ كند.
* معاون وزير امور اقتصادي و دارايي و رييس كل گمرك جمهوري اسلامي ايران - كارشناس ارشد مديريت

+ نوشته شده در  چهارشنبه دهم آذر 1389ساعت 19:39  توسط کریمی فرد  |